Öksürük

01.03.2015 02:00:00

Öksürük: akciğerleri aspirasyondan koruyan, fazla havayolu salgısının ve yabancı materyallerin ağıza iletilmesini sağlayan, patlayıcı ekspirasyon şeklinde gerçekleşen bir reflekstir. Öksürük her zaman bir savunma refleksi değildir, bazen de patolojik bir refleks olarak da karşımıza çıkabilir. 
Meselâ, astım, tüberküloz veya kanser gibi önemli bir hastalığın belirtisi olabilir.
Organizmaya ağır fonksiyonel ve yapısal zararlar verebilir. 
Solunum yoluyla bulaşan enfeksiyonların yayılmasını kolaylaştırır. 
Şiddetli öksürük hastayı yorgun ve bitkin düşürebilir.

Öksürük aşamaları

Öksürüğün üç dönemi vardır:

Birinci dönemde derin bir nefes alınır.

İkinci dönemde gırtlak kapanır ve bu kapalı gırtlağa karşı solunum kasları kasılır. 200 milisaniye süren bu dönemde akciğer içindeki basınçlar hızla artar.

Üçüncü dönem, ise gırtlak birden açılarak akciğerler ve dış atmosfer arasındaki büyük basınç farkı nedeniyle sıkışmış olan hava şiddetle dışarı atılır.

Bu hızlı akımlar sayesinde solunum yollarında biriken salgılar, yabancı maddeler…dışarı atılmış olur. Bu sırada havayollarındaki salgıların, bronş duvarlarının ve komşu dokuların titreşimi ile malum ‘öksürük sesi' duyulur.

Öksürük yakınması ile gelen hastada, öncelikle öksürüğün süresi ve balgamla beraber olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Çok fazla sayıda hastalık öksürüğe neden olduğundan , ayırıcı tanıda kolaylık sağlamak amacıyla öksürük süreleri tanımlanmış ve olası tanılar sürelerle ilişkilendirilmiştir.

Üç haftadan kısa süreli öksürükler akut öksürük,

3-8 hafta arası süren öksürükler subakut öksürük,

8 haftadan uzun süreli öksürükler kronik öksürük olarak adlandırılmaktadır.

Son yıllarda bu tanımlamalara ek olarak; nedeni saptanan kronik öksürükler spesifik öksürük, bunlardan tedaviye yanıt vermeyenler refrakter öksürük, herşeye rağmen etyolojisi saptanamayanlar da kronik idiyopatik öksürük olarak tanımlanmıştır

Klinik pratikte etyoloji araştırmasında ciddi sorunlar yaşanan öksürük tipi, kronik – kuru öksürüklerdir.

Öksüren Bebek

AKUT ÖKSÜRÜK

 

En sık sebep üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. 
Soğuk algınlığı bunların arasında başı çeker ve kişilerin % 40-50 sinde öksürük ile birlikte seyreder, viral orijinlidir.

Bununla beraber influenza enfeksiyonu ve akut bronşitler de sık görülen akut öksürük sebeplerindendir.

Bunları:

pnömoni, 
yabancı cisim aspirasyonu,
KOAH , 
astım atakları, 
sol kalp yetmezliği 
daha az sıklıkla pulmoner emboli izler...

Nadiren: 
Çevresel ve mesleki irritanlar,
sigara dumanı, 
allerjenler 
psikojenik faktörler de akut öksürük nedeni olabilir.

Başka bir hastalığı olmayan sağlıklı kişilerde, akut öksürükler genelde kendine kendine geçer ve tanıda hikaye ve fizik muayene sıklıkla yeterlidir.

Tedavide ise semptoma yönelik tezgah üstü reçetesiz satılan (over the counter, OTC) ilaçlar kullanılabilir. Ancak akut öksürük, ciddi bir hastalığın ilk bulgusu da olabilir.

Akut öksürükte hemen inceleme gerektiren ve akciğer grafisi gerektiren durumlar şunlardır :

Hemoptizi (balgamda kan)

Ciddi göğüs ağrısı

Dispne (nefes darlığı)

Yüksek ateş

Tüberküloz şüphesi ( Evsizler, ilaç bağımlıları, tüberkülozlu hasta ile temas )

İmmunsupresyon (HIV, immunsupresif tedavi alanlar)

Malign tümör hikayesi

Ağır sigara içicileri

Belirgin hemoptizi ve olası yabancı cisim aspirasyonunda bronkoskopi yapılması şarttır.

 

SUBAKUT ÖKSÜRÜK

 

Post – viral ya da post infeksiyöz öksürük olarak da tanımlanır.
Havayolunda epitel hasarı ile birlikte oluşan geçici bronş hiperreaktivitesi genellikle şikayetlerden sorumludur. 
Ayırıcı tanıda B. pertussis enfeksiyonu da akla gelmelidir.
Tedavide inhale steroidler kullanılabilir.

 

KRONİK ÖKSÜRÜK

 

Sebebini bulmak çok zorlayıcı olabilir.

Sigara içmeyen ve ACE inhibitörü (tansiyon ilacı) kullanmayan akciğer grafisi normal olan hastalarda:

üst hava yolu öksürük sendromu (UACS)
astım 
gastroözefajial reflü öksürüğün en sık görülen sebepleridir.

Daha seyrek görülen nedenler arasında:

ilaçlar (ACE inhibitörleri, beta blokerler)
akciğer kanseri, 
interstisyel akciğer hastalıkları,
kronik infeksiyonlar 
bronşektazi yer alır.

 

KRONİK ÖKSÜRÜĞÜ OLAN BİR KİŞİDE

 

Tütün kullanımı,
Öksürüğün niteliğinde değişiklik, 
Balgam olup olmadığı, varsa özellikleri, 
Hemoptizi, 
Retrosternal yanma,
Reflü tedavisi ile düzelme olup olmadığı, 
Çevresel ve mesleksel etkilenmeler, 
Alerji ve atopi öyküsü, 
Gece öksürüğü, 
Sinüs semptomları, 
Yeni başlanan ilaçlar (özellikle ACE inhibitörleri, beta blokerler) soruşturulmalıdır.

Kronik öksürük

KRONİK ÖKSÜRÜKTE

 

öykü, 
fizik inceleme, 
düz ve yan akciğer radyografisi, 
balgam incelemesi (yayma, kültür, sitoloji) ve 
tam kan sayımı gibi genel incelemeler yol gösterici olmuyorsa, sırasıyla 
spirometrik testler,
bronş provokasyon testi, 
sinüs radyografisi, 
bronkoskopi ve 
gastroösofageal reflü ile ilgili testler yapılmalıdır...

Üst Hava Yolu Öksürük Sendromu

Sinüzit ve rinit gibi üst solunum yolu hastalığına bağlı olarak görülür.

sigara içmeyen, bağışıklık sistemi baskılanmamış ve akciğer grafisi normal olan yetişkinlerde kronik öksürüğün en sık nedenidir.

Sinüzit dışındaki nedenlere bağlı olan üst hava yolu öksürük sendromunda genelde dekonjestan ve birinci jenerasyon antihistaminik kombine tedavisine yanıt alınır.

Tedaviye yanıt alınmayan hastalarda, sinüs görüntüleme çalışmaları yapılmalıdır.

Öksürük Varyant Astım

Erişkinlerde kronik öksürük sebepleri arasında ikinci sırada yer alır. 
Tanısında spirometrik testler yol göstericidir. Eğer öksürük tek ve baskın semptomsa, öksürük varyant astım olarak tanımlanır.

Öksürük varyant astımda, öksürük genellikle soğuk ve egzersizle artar, spirometri normaldir.

Bronş provokasyon testi tanı koydurucu olabilir.

Tedavide bronkodilatörler ve inhale steroidler kullanılır ve lökotrien reseptör antagonistleri de etkilidir.

Nonastmatik Eozinofilik Bronşit

Kronik öksürük şikayeti ile başvuran hastaların % 10-30 unda etyolojide rol oynadığı bilinmektedir.

Genellikle orta yaşlı, sigara ve atopi öyküsü olmayan ve tek yakınması öksürük olan kişilerdir.

Tanı, diğer kronik öksürük sebepleri dışlandıktan sonra , 
balgamda eozinofil oranının artmış olması ( > %3 ) ve 
öksürüğün inhale ve / veya oral steroide cevap vermesi ile konur

 

Gastroözefajial Reflü

 

Sternum altında yanma ve ağza acı su gelmesi şekline şikayetler reflüye bağlı öksürüğü düşündürür ancak sessiz reflüde bu şikayetler olmayabilir.

Tanı, 24 saatlik özefagus asit monitorizasyonu ile konulur ama öncesinde proton pompa inhibitörleri ile deneme tedavisi verilerek tedavi yanıtı izlenebilir.

 

ÖKSÜRÜK KOMPLİKASYONLARI

 

Kardiyovasküler

Hipotansiyon, 
aritmiler, 
bilinç kaybı

Solunum Sistemi

Astım atağı
akciğer herniasyonları ( interkostal ve supraklavikular ) 
Pnömotoraks
pnömomediastinum, 
pnömoperitoneum, 
cilt altı amfizemi, 
larinks ödemi, 
trakeobronşial travma

Gastrointestinal

Reflü 
Subkonjonkival, nazal ve anal venlerde rüptür
Hepatik kist rüptürü 
Perkütan gastrostomi sonrası gastrik kanama, 
Mallory – Weiss yırtığı 
Herniasyonlar
Dalak rüptürü

Kas-İskelet Sistemi

Diafragma rüptürü , 
kosta fraktürleri, 
ameliyat sonrası sternumda açılma, 
rektus abdominus kas rüptürü

Genitoüriner
Üriner inkontinans (idrar tutamama, kaçırma)

Nörolojik

Akut servikal radikulopati, 
serebral hava embolisi, 
rinore, 
senkop, 
başağrısı, sersemlik hissi, 
nöbet geçirme, 
vertebral arter yırtılmasına bağlı inme

CiltPeteşi,

purpura,

cerrahi yaraların açılması